• 14 september 2018

VERBINDENDE COMMUNICATIE VOOR ZORGPROFESSIONALS
Door Elles Bindels, arts en trainer zorgprofessionals.

Wat is de meerwaarde van Verbindende Communicatie voor zorgprofessionals (artsen, medisch specialisten, verpleegkundigen, paramedici, therapeuten, praktijkondersteuners….)?

Wat brengt het mij?

Als ik denk aan communicatie, dan denk ik aan een cirkel die steeds groter wordt. Wat je zegt en doet heeft behalve op jezelf een effect. Het gaat om ik en de ander, ik en de context, zoals een organisatie of een gezin, de maatschappij, de wereld… Ik hoef alleen maar met mezelf te beginnen en het effect zal zich verspreiden.

(Meta)Communicatie is altijd een interesse van mij geweest. Als alle miscommunicatie de wereld uit is, wat zou er dan veel positieve energie over blijven! Miscommunicatie kent vele gedaanten.

In mijn opleiding tot arts en medisch specialist kreeg communicatievaardigheid natuurlijk een formele plek. Het is sinds jaren ook een van de CanMEDS-rollen die als competentieprofiel gebruikt worden in leergesprekken voor zorgprofessionals, om te kijken welke vaardigheden je nog te ontwikkelen hebt. Los van de momenten dat ik actief met onderdelen als ‘slechtnieuwsgesprekken’ mocht oefenen en waarvan ik mooie samenvattingskaartjes in het borstzakje van mijn witte jas kon steken ‘voor het geval dat’, heb ik de aandacht voor communicatie, laat staan reflectie op onze manier van communiceren, als erg beperkt ervaren. Manieren die voorgeleefd werden door oudere collega’s vond ik -voorzichtig gezegd- niet altijd van een kwaliteit die ik nastrevenswaardig vond. Ik ging me vanaf mijn co-schappen daarom verdiepen in de Transactionele Analyse, omdat de uitgangspunten van dit communicatiemodel me aanspraken en me verder hielpen mijn eigen communicatie te verbeteren. In TA ga je uit van de houding: ‘Ik ben oké, jij bent oké’, maar hoe je jezelf en de ander ‘oké’ houdt, daar geeft Verbindende Communicatie me pas echt de basis voor.

Ik besef hoe ik bijna continu in een oordelende staat ben. Hoe dit ook tot uiting komt in mijn communicatie. Zelfs terwijl ik dit stuk over Verbindende Communicatie schrijf! Ik denk dat we als artsen ook gestimuleerd worden om steeds een oordeel te vellen over een situatie en van daaruit ons medisch handelen te bepalen. In sommige situaties is dit ook heel adequaat en soms zelfs levensreddend!  Oordelen is letterlijk wat je doet bij het maken van een differentiaal diagnose. In de psychiatrie gebruik je bijna alles wat een patiënt zegt om diegene te diagnosticeren. Om dit steeds terugkerende proces van een oordeel vellen los te koppelen van je communicatiestijl is best een lastige uitdaging. Maar als we als artsen in staat zouden zijn om in plaats van te pathologiseren via diagnoses, meer op gevoelens- en behoeftenniveau zouden werken, is er in mijn ogen een wereld gewonnen.

Ik lees of hoor wel voorbeelden van communicatie volgens ‘de regels’ van VC waarvan ik hartgrondig denk: dit ga ik niet geloofwaardig uit mijn mond krijgen. Of: dit gaat in die en die context niet opleveren wat de bedoeling is. Is het dan wel een haalbaar idee om het gedachtegoed van Marshall Rosenberg in de medische wereld te willen verspreiden?

If you can’t feel it, you can’t heal it

Ja. Door bij mezelf te beginnen. Allereerst is de uitdaging erop gericht het contact met mezelf te verbeteren. Ik spreek uit eigen ervaring en vanuit wat ik bij tientallen artsenvrienden en (oud)collega’s om me heen zie. Laten we eerlijk zijn dat het voor veel medici een uitdaging is om werkelijk verbonden te zijn met zichzelf. Dat leren we zelfs deels af.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alles van waarde is weerbaar! (René Gude vrij naar Lucebert)

“Dokter worden is jezelf een coping-strategie aanleren”. Zo staat het letterlijk in een essay in het boekje ‘Dokter worden’ (Arko Oderwald e.a.). Om jezelf te beschermen tegen het overspoeld worden door negatieve emoties leren we om ons deels af te schermen. We worden geacht te handelen, ook als het spannend is.
De uitdaging is volgens mij om ons innerlijk soepel te houden en niet te laten verharden door het spreekwoordelijke eelt, zodat het lukt om in verbinding te blijven met dat wat voor jezelf en voor de ander wezenlijk is. Dan kun je als zorgprofessional levenslustig blijven.

Het wegdrukken van al die emoties en gevoelens heeft me veel energie gekost. In intervisiegroepen heb ik dat ook bij vele collega’s zien gebeuren. In werksituaties dacht ik vaak dat het niet zoveel zin had om ruimte te geven aan ‘moeilijke’ gevoelens, want wat heeft dat voor zin als je ervan uitgaat dat de onderliggende behoefte in die context toch niet vervuld kan worden? Of: stel dat jouw behoeften er niet toe doen voor de mensen om je heen, dan wordt de pijn alleen maar groter.

Keep calm and ask for Peer Support

Ik ben gaan beseffen dat ‘bevrijding’ juist zit in het erkennen van onaangename gevoelens, dus pijn. Ten aanzien van mijn ‘burn-out’ noemde ik het op een gegeven moment letterlijk ‘rouwen’. Het hoopgevende is juist dat er na het doorvoelen meer ruimte komt om andere strategieën te vinden om in je behoeften te voorzien. Door het helderder krijgen van mijn waarden en verlangens heeft dit proces me veel gebracht. Bewustwording en betekenisgeving op de manier van Verbindende Communicatie gaat hand in hand met zingeving.

Natuurlijk heb ik hier ook boeken over gelezen. Daar kun je een heel eind mee komen voor de broodnodige herkenning. Voor ervaren is het echter nodig die boeken aan de kant te schuiven.

Onder het motto ‘Teach what you want to learn most’ mag ik nu samen met Anja Nekeman en Hester Macrander van VINE, Instituut voor Verbindende Communicatie, een training voor zorgprofessionals hierin gaan geven.

Wat mij heeft geholpen is in te zien, dat hoe sterker mijn negatieve emotie zich opdringt, hoe sterker mijn onvervulde verlangen blijkbaar is; of hoe belangrijker de waarde die ‘bedreigd’ wordt. Mijn emoties zijn dus mijn kompas; en ik heb geen invloed op de windrichting of windkracht, maar wel op de stand van mijn zeilen.

 

 

 

 

 

Het begint bij jezelf, samen kom je verder

Verbindende Communicatie is zeker wat voor mij. Ik ben meer in verbinding met mijn wensen en weet welke waarden essentieel voor mij zijn. Ik zal mijn behoeften nooit volledig kunnen vervullen, sterker nog, mensen die me kennen weten: ik struggle behoorlijk wat af. Maar zoals Rosenberg ooit zei: ”Gradually become less stupid”. Dat kan ik dus ook worden! En dat mededogen een kernconcept is binnen de VC komt me erg goed uit!

Zoals ik in mijn werk en als mens verlang naar erkenning en waardering, zo wil ik ook graag recht doen aan wat de ander werkelijk verlangt. Niet ten koste van alles, maar vanuit het contact met mezelf. Zo hoop ik via dat ‘cirkeleffect’ op mezelf en op anderen een positieve invloed te hebben.

De mens is niet van de professional te scheiden. Laat ik dagelijks bij dag en nacht en ontij oefenen. Dan komen we er wel, of zijn tenminste samen onderweg. Op naar de Win-Win!

Lees hier meer over de training verbindend Communiceren voor artsen.